Bekleyiniz

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

OTOGAZ HAKKINDA

OTOGAZ NEDİR? LPG OTOGAZ SİSTEMLERİ ARAÇLARDA NASIL ÇALIŞIR ?

 Yaygın olarak "Tüpgaz" adıyla bilinen LPG (sıvılaştırılmış petrol gazı ) ülkemizde ısıtma, ısınma, aydınlatma ve motorlu araçlarda kullanılan yaygın bir enerji kaynağıdır. LPG renksiz ve kokusuz bir gazdır. Ancak oluşabilecek bir sızıntının hemen anlaşılabilmesi için rafinerilerde özellikle kokulandırılmıştır. Ham petrolün, rafinelerde arıtılması ile veya doğalgazdan elde edilir. Gazın bileşimi %70 bütan (C4 H10), %30 propan (C3 H8)' dir. Havadan ağır yanıcı bir gazdır. LPG havadan ağır olduğu için kaçak durumunda su gibi akar ve en derin yerde birikir. İlk olarak A.B.D. San Diego Gas-Electric Company tarafından denenen LPG benzine alternatif bir yakıt olarak kullanılmaya başlanmış ve tüm dünyada kullanımı çok hızlı bir şekilde yayılmıştır.1975 yılında Rusya da LPG ile çalışan ilk araç piyasaya çıkarılmıştır.Halen A.B.D ve Avrupa ülkelerinde kullanımı teşvik edilen ve benzinin alternatifi bir yakıttır.Başta A.B.D , HOLLANDA, İTALYA,JAPONYA,FRANSA,BELÇİKA olmak üzere birçok gelişmiş ülkede milyonlarca araç LPG OTOGAZ sistemine sahiptir.

OTOGAZ NEDİR? LPG OTOGAZ SİSTEMLERİ ARAÇLARDA NASIL ÇALIŞIR ?

Dünyada 1940’lı yıllarda otomobillerde kullanılmaya başlanan LPG 30’u aşkın ülkede 4 milyondan fazla araç sahibi tarafından tercih edilmekte ve bu ülkelerde 22.000’den fazla dolum istasyonu hizmet vermektedir. Sadece İtalya’daki LPG’ li araç sayısı 1 milyonun üzerindedir. Avrupa'da son model çok lüks arabalarda bile artık gaz sistemi fabrika çıkışı takılmaktadır. Türkiye’de LPG’li otomobil kullanımı 1995 yılında T.C. Sanayi Bakanlığı tarafından belirlenen yönetmeliklere uymak şartıyla serbest bırakılmıştır.
                 Otogaz (LPG) istasyonlarından sıvı haldeki LPG, dolum ağzı vasıtasıyla aracın bagajındaki LPG tanklarına doldurulur. LPG tankı üzerindeki şamandıra vasıtasıyla bakır borudan aracın motor bölümündeki gaz valfına ve oradan da basınç regülatörüne iletilir. Regülatör tarafından sıvı halden gaz haline çevrilen LPG buradan mikser vasıtasıyla aracın karbüratör kısmına aktarılır ve yanma gerçekleşir.

LPG ÜSTÜNLÜKLERİ

Diğer hidrokarbon yakıtlara kıyasla, LPG'nin karbon-hidrojen oranı düşüktür. Dolayısıyla üretilen birim enerji başına çok daha az karbondioksit (CO2) açığa çıkmaktadır.
                LPG; doğal gaz, benzin, dizel gibi yakıtlara oranla kilogram başına daha fazla enerji üretmektedir.
                Hava kirliliği ve insan sağlığı açısından en önemli kirleticiler katı parçacıklar (PM) ve azot oksitlerdir (NOx). LPG'nin katı parçacık ve azot oksit salınımı, diğer yakıtlarla kıyaslandığında oldukça düşüktür.

Avrupa Birliği'nde 1000 kilometre başına salınan zararlı maddelerden kaynaklanan sağlık harcamaları dikkate alındığında; LPG, benzin ve dizele oranla sağlık harcamalarında önemli düşüşler sağlamaktadır.
                Ülkemizde LPG kullanan araçlar sayesinde her yıl yaklaşık 1 milyon ton daha az CO2 salınımı gerçekleşmektedir.
Standartlara uygun olarak Otogaz dönüşümü yapılmış araçlar, en az diğer yakıtları kullanan araçlar kadar güvenlidir.
                Otogazın araçlara dolumu ve depolanması konusunda emniyetle ilgili kaygılar genellikle olması gerekenden fazladır. Otogazın güvenlik seviyesi benzin ve dizele eş hatta bu yakıtlardan daha yüksektir. Çünkü otogaz sistemlerinde kullanılan tanklar benzin ve dizel tanklarına göre çok daha dayanıklıdır.Otogaz, sızıntı tehlikesini önleyen tanklarda basınç altında muhafaza edilir.

PERİYODİK BAKIMLARDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER

LPG dönüşüm sistemlerine ilişkin anlatılan kurallara araç kullanıcısı her zaman dikkat etmeli ve buralardan kaynaklanan sorunları hemen gidermelidir.
LPG'li araçların periyodik bakımları her 10.000 kilometrede bir yaptırılmalıdır. Bu bakımlarda;
· Elektrik tesisatı kontrol (özellikle kaçak akım) edilerek, bağlantılarda oksitlenme olup olmadığına bakılmalı.

· Buharlaştırıcıda (Regülatörde) biriken kostik ve yabancı maddeler temizlenmeli
· LPG elektro valfındaki filtre temizlenmeli.
· Elektro valfların ve buharlaştırıcı regülatörün tamir takımları değiştirilmeli.
· Ana hortum ve bağlantı bileşenlerinin durumu kontrol edilmeli.
· Basınç düşürücüsünün birinci ve ikinci kademe basıncı kontrol edilmeli.
· Diyafram üzerindeki basıncı karşılayan delikte kirin birikip birikmediği kontrol edilmelidir.

DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN GÜVENLİK ÖNLEMLERİ

LPG, dönüşüm sistemleri doğru malzeme ve doğru montaj ile kullanıldığında güvenli bir yakıttır. Aracın güvenli kullanımı için aşağıdaki önlemlerin alınması gerekmektedir.
· LPG tankı üzerinde bulunan multivalf, tankın % 80 doldurulmasını sağlayacak şekilde ayar edilmiştir. LGP dolumu sırasında daha fazla yakıt almak amacıyla LPG tankının ileri geri sallanması, multivalf ayarının bozulmasına neden olacaktır. Bu durumda ise LPG tankına fazla yakıt alınacaktır. Bu ise son derece tehlikeli bir durumdur.

· LPG tankı kullanım ömrü imalat tarihinden itibaren 10 (on) yıldır.
· LPG tankı ECR-67R ve TSE 12095 standardına uygun olmalıdır.
· LPG tankı, PVC kaplı iki adet çelik kuşakla bağlanmalıdır.
· LPG tankı ile benzin tankı arasında yalıtkan bir malzeme yok ise aralarında en az 50 mm mesafe olmalıdır.
· LPG tankı ile üzerinde bulunduğu sehpa birbirine temas etmeyecek şekilde izolasyon yapılmalıdır.
· LPG tankı ile multivalfin nominal çapları birbirine eşit olmalıdır.
· LPG tankının montajı multivalf üzerinde belirtilen açıda olmalıdır.
· Sızdırmazlık kutusu ve havalandırma hortumları mutlaka monte edilmelidir.
· Sızdırmazlık kutusu kapağı mutlaka takılmalı, kırık ya da çatlak olmamalıdır.
· Havalandırma hortumları alt bacaları mutlaka takılmalıdır.
· Havalandırma hortumları yırtık, kopuk, ekli olmamalı; içinden kablo vb. şeyler geçirmek amacıyla kesinlikle delinmemeli ve sızdırmazlığı sağlamak için her iki ucuna da metal kelepçe takılmalıdır.
· LPG dolum ağzı kesinlikle bagaj içerisinde olmamalıdır.
· LPG montajında kullanılan elemanların tamamı ECR-67R ve TSE standardına uygun olmalıdır.
· LPG bakır boruları üzeri PVC kaplı ve minimum 1 mm et kalınlığında olmalıdır.
· LPG bakır boruları kesinlikle araç kabini ve çamurluk içinden geçirilmemelidir.
· LPG bakır boruları ve LPG tankları egzost boru, susturucu ve manifoldlarından en az 15 cm mesafede olmalıdır. Çok zorunlu durumlarda en az 5 cm yaklaşıldığında kalınlığı en az 1 mm olan yalıtkan malzeme ile yalıtılmalıdır.
· LPG bakır boruları araç altında en az 60 cm aralıklarda kroşelerle tutturulmalıdır.
· Regülatör gaz ayar vidası?mikser arasına üzeri çelik tel kaplı orijinal LPG hortumları takılmalıdır.
· Motorun ilk çalıştırılması veya stop edilmesi durumunda güçlü bir LPG kokusu duyulabilir, bu normaldir. Ancak araç çalışmaya devam ederken meydana gelen LPG kokusu herhangi bir sızıntıya işarettir. Bu durumda aracın yetkili servise götürülmesi meniz gerekir.
· Araç herhangi bir ateşe yakın bölgeye park edilmemelidir. LPG buharı havadan ağırdır, herhangi bir kaçak olduğunda LPG en düşük seviyeye yönelecektir. Bu nedenle araçta gaz sızıntısı ihtimalini düşünerek kanalizasyon, çukur ya da buna benzer alanlara park edilmemesi gerekir.
· Eğer araç uzun süre kullanmayacak ve uzun süre garajda tutulacak ise multivalf üzerinde bulunan LPG yakıt kesme valfının kapatılması gerekmektedir.
· Aracın LPG ile çalıştığını belirten çıkartmaların aracın ön ve arka camına yapıştırılması gerekmektedir.
· Ateşleme sıcaklığı 500 °C' dir. Ateşleme sıcaklığının yüksek ve yakıt karışım oranının düşük olması nedeni ile benzine göre LPG kaçağından yangın tehlikesi azdır.
· Yakıt kaçağı oluştuğunda araçta sigara içilmemeli, motor ve tüm elektrik aksamları kapatılmalıdır.
· LPG sızıntısı ile cildin temas etmemesi gerekir. Soğutucu bir yapıya sahip olan LPG soğuk yanıkların oluşmasına neden olur.
· Araçlarda ısıtma amaçlı açık alevli ısıtıcılar kesinlikle kullanılmamalıdır.
· Uzun süre benzin kullanılmaması nedeniyle benzin hortumları, karbüratör contaları, karbüratör şamandıra topu ve benzin otomatikleri kuru çalışmadan dolayı deforme olabilir. Bunlar kontrol ettirilmeli arızalı olanlar değiştirilmelidir.
· LPG'li araçlar yeraltı otoparklarına park edilmemelidir.
· Araç günde 2 defa bir süre benzinle çalıştırılarak benzin yakıt sisteminin kuru kalması engellenmelidir.

LPG'Lİ ARAÇLARIN KULLANIMINDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR

Milyonlarca taşıt ve sabit makine kullanıcılarına LPG yakıtı kullanmaları sağlanmıştır. Bu ülke çapında LPG yakıtının güvenilirliğini kanıtlayıcı bir sonuçtur. Şayet LPG güvenli olmasaydı tüm dünyada sigorta primleri bu yakıtın kullanımını engelleyecek şekilde yasaklayıcı ve sınırlayıcı olurdu.
      Doğru montaj halinde LPG benzinden daha güvenlidir denilebilir. Sistemin eğitimli personel tarafından monte edilmesi halinde uygun malzeme kullanılmakta, parçalar güvenli yerlere monte edilmekte, yakıt boruları egzoz borularının uzağından geçirilmekte ve montajın ardından çalışma ayar değerleri kurularak kaçak testi yapılmaktadır.

Otogazlar için kullanılan yakıt tankları normal yakıt tanklarına oranla darbe ve yüksek ısıya karşı çok daha dayanıklı özel saclardan ECE-R 67-01’e göre imal edilmektedir. Otogaz tankları üretim aşamasından sonra kaynak yerlerinin röntgeni çekilir ve testlere tabi tutulur. Fabrikadan çıkmadan patlama, açılma, yarılma testinden geçirilerek tüketiciye bayiler ve montajcılar aracılığı ile ulaştırılır.
                 LPG tanklarının üzerine bağlanan şamandıra tanktaki sıvı LPG seviyesini ve LPG giriş-çıkışlarını kontrol eden çoklu kontrol ünitesinin yanı sıra yeni uygulamalarda ilave bir valf daha konulmuştur. Şamandıra üzerinde tanka giren ve çıkan gazın iletim hatlarını açıp kapatmak için bir adet el ile kumanda edilen bir vana mevcuttur. Bu vanalar bakım, kaza ve yangın anında LPG giriş ve çıkışını kapatmaya yarar. Şamandıra üzerinde yer alan aşırı akış vanasına ilaveten yeni uygulama ile gelen bobinli valf sayesinde araca arkadan çarpma ve iletim borularının kopma yada kırılması halinde her ikisi birden devreye girerek sistemi otomatik olarak kilitler. Bundan sonra tanktan gaz çıkışı tamamen kesilir. Buda otomobil kullanıcılarının emniyeti sağlar.
                 LPG tankı üzerinde bulunan şamandıra, tankın %80 doldurulmasını sağlayacak şekilde ayar edilmiştir. LPG dolumu sırasında daha fazla yakıt almak amacıyla LPG tankının ileri geri sallanması, multivalf ayarının bozulmasına neden olacaktır.Bu durumda ise LPG tankına fazla yakıt alınacaktır.Bu ise son derece tehlikeli bir durumdur. Otogaz (LPG) tankının kapasitesinin %80 ‘inden fazlası doldurulmamalıdır.
                 LPG tankında herhangi bir sebepten dolayı fazla LPG akışı olduğunda (bakır borunun kopması gibi) depoya monte edilen kaçak akım valfı depo çıkışında LPG akışını otomatik olarak keser.;

 LPG kaçağından yangın tehlikesi benzine göre daha azdır.

LPG SIZINTILARINDA ALINACAK ÖNLEMLER

• Araçtan çıkan egzoz gazlarını uzun süreli solumayınız.
• Aracınızı hava sirkülasyonu olmayan depo, garaj vb. gibi yerlere kısa veya uzun süreli bırakmayınız.
• Aracınızın gaz ayarını mutlaka yetkili servislere yaptırınız.
• Lütfen gaz kaçaklarını ateşle kontrol etmeyiniz. Gaz kaçağı olduğundan şüphelendiğiniz yerleri sabun köpüğü ile test ediniz.
• Gaz kokusu hissederseniz aracınızı durdurunuz, tankın üzerindeki vanayı kapatınız ve yetkili servise gidiniz.

GAZLI LPG SİSTEM EKONOMİK MİDİR?

Yapılan denemeler, sıvılaştırılmış gazların motor yakıtı olarak kullanılması durumunda, %60'a yakın yakıt ekonomisi sağladığını ortaya çıkarmıştır.

GAZLI LPG SİSTEM FAYDALARI NELERDİR?

· Her kilogram yakıt başına verdikleri enerji miktarı yüksektir, 11858 kcal/kg
· Hava ile çok iyi karıştığından, yanmanın verimi yüksektir.
· Karteldeki yağın incelmesi önlenmiş olacağından, yağlamanın kalitesi bozulmaz ve yağ değişim süresi uzar.
· Oktan sayıları çok yüksek olduğundan, motorun sıkıştırma oranının yükselmesine olanak sağlar. ( 10/1-12/1 )
· Yandıktan sonra silindirlerde artık bırakmaz.
· Silindirdeki yağ filminin yırtılması söz konusu olmadığından, motor parçalarının ömrü uzar. Onarım harcamaları azalır.

LPG'NİN AVANTAJLARI

· LPG Benzine Göre Ucuzdur.
· Temiz Bir Yanma Sağlar.
· LPG pistonların, segmanların, valfların ve bujilerin aşınmasından meydana gelebilecek kurşun, vernik ya da karbon atığı çıkarmaz. Motor kartelini ya da motorun yanma odalarını kirletmez. Motoru temiz tutar, karbon ve kurum oluşturmaz dolayısıyla motor ömrünü uzatır.
· Ateşleme Bujisinin Ömrünü Uzatır.
· Yanma odalarında ya da ateşleme bujilerinde tortu oluşmaz, çünkü LPG'nin farklı karışımlarındaki kuvvetlendiricilere ihtiyaç bulunma-maktadır. Ateşleme bujileri, diğer yakıtlardan, özellikle benzin kullanan araçların motorlarındaki bujilere göre daha uzun ömürlüdür. LPG Dönüşüm Sisteminde Yakıt Pompası Kullanılmaz.
· LPG basınç altında depolandığından benzin yakıt pompası devrede değildir, bu nedenle yakıt pompası, onarım ve değişim masrafı olmaz.
· Karbüratör Masrafı Azdır. LPG yakıtlı motorlardaki karbüratör, birkaç hareketli parça ve kirliliği engelleyecek havalandırmasız basit bir mekanizma olup, karbüratör servisi ve tamiri yok denecek kadar azdır. Aşınma Süresi Düşüktür.
· Yukarıda anlatılan nedenlerden dolayı LPG yakıtlı motorlar yıl içerisinde daha fazla gün ve saatte çalışabilirler. Üretim süresi kaybı, parça ve işçi masraflarından daha az etkilenirler.
· Yakıt Sistemi Kapalıdır.
· Tamamen kapalı yakıt sistemi olması nedeni ile akıtma ve buharlaşma kayıpları yoktur.
· Temiz ve Çevreci Bir Yakıttır. Özellikle LPG yakıtı kullanan araçların motor yakıtının düşük kirlilik özellikleri kanıtlanmıştır. Yapılan araştırmalar sonucunda LPG kullanılan motorlarda karbon monoksit tesiri benzine göre % 50-90 oranında, hidrokarbon tesiri ise % 38-62 oranında daha düşüktür.

LPG DÖNÜŞÜM SİSTEMİ MONTAJ YAPTIRMAYA DEĞER Mİ?

Lpg dönüşüm sistemleri montaj yaptırıldığında yani aracımız lpg li olduğunda avantajımız ne kadar olacak ? Bu avantajı somut kazanç olarak nasıl hesaplayabiliriz? Karar vermede basit olarak kullanılabilecek amorti etme konusu nasıl hesaplanır?
Yalnızca tutar olarak hesap yapmak size karar vermek için yeterli veriyi sağlamış olmayabilir. Bu kararı vermede lpg amortisman katsayısı formülünü kullanılabilir. Formülün hesaplanması ile elde edilen sonuç aşağıda anlatıldığı gibi değerlendirilirse LPG Dönüşüm Sistemleri Montaj Kararını vermede standart bir yardımcınız olacaktır.
(Yazının altındaki LPG Amorti Hesaplama Modülünü kullanmayı unutmayınız)
Lpg Amortisman Katsayısı aşağıdaki formülasyon ile hesaplanabilir..
 
LPG amortisman katsayısı = ( LPG Sistemleri Montaj ve Diğer Toplam Maliyeti TL) /
( Birim Benzin Tüketimi TL/km - Birim LPG Tüketimi TL/km ) x ( Yılda Yapılan Yol Km/Yıl )
 
Hesaplanan lpg amortisman katsayısı 1,5'dan küçük ise lpg dönüşümü işlemleri ciddiye almalı ve en kısa sürede taktırmanın yararımıza olacağını bilmeliyiz.

LPG amortisman katsayısı 1,5'dan büyük ise mesela 2 ise demek ki lpg sistemimiz kendisini 2 yılda amorti edecektir. Amorti ettiği yıl sayısı arttıkça lpg montajı gerekliliği sorgulanabilir hale gelecektir. Amorti ettiği yılı ve riskleri göz önüne alarak lpg dönüşümüne karar vermeliyiz.

LPG FİYATLARI

Birim Benzin Tüketimi TL/km : Aracınız şehir içi ve şehirler arası ortalama yakıt olarak benzin tüketimi yaparken 1 km için ne kadar TL harcama yaparsınız. Bu hesabı en sağlıklı yapma yollarından biride aracınızın deposunu tamamen doldurularak yapılanıdır. Depo tamamen doldurulduktan sonra şehir içi şehirler arası karışık 400km gidilir. Tekrar yakıt istasyonuna gidilerek depo tekrar fullenir. Alınan benzin tutarı 400 'e bölündüğünde km başına tutar bulunur. alınan benzin miktarı (lt) 400 'e bölündüğünde km başına tüketilen (lt) bulunur. Tüketilen (lt) unutulmaz ise benzin pompa fiyatlarındaki değişikliklere göre yeniden benzin tüketimi TL/km hesabı yapılabilir.
Birim LPG Tüketimi TL/km : Sizin aracınızla aynı motora ve kasaya sahip araçlar şehir içi ve şehirler arası ortalama lpg tüketimleri 1 km için ne kadar TL harcama yapmaktalar. Burada unutulmaması gereken sıralı sistem lpgli araçlarda araç ilk çalışması esnasında motor belirli bir sıcaklığa gelinceye kadar benzin tüketmektedir. Dolayısıyla hesap edilen 1 km deki lpg tüketim TL bedelinde % 5-10 oranında bir artış söz konusu olacaktır. ( Hesap kolaylığı olması açısından sıralı sistem lpgli araçlar için km başına bulduğunuz TL değerini 1,075 ile çarparak benzin dahil lpgli tüketim TL yaklaşık olarak bulunabilir.) LPG tüketim hesabı yapılırken de lpg tankı istasyonda fullenir ve mümkünse 300 km yol yapıldıktan sonra (tercihen aynı pompada) lpg otogaz deposu tekrar fullenir. Tüketim tutarı ve litresini bulmak için alınan miktar 300 'e bölünür.

Yılda Yapılan Yol Km/Yıl: Aracınızla yaptığınız/yapacağınız yaklaşık yıllık km.

Lpg Amortisman Katsayısı Örnek Hesap:

Lpg Sistemleri Toplam Maliyeti = LPG oto gaz dönüşüm sistemleri montajı için 1.400 TL + LPG Gaz sızdırmazlık raporu için 25 TL + LPG Ruhsata işletme ve diğer masraflar için 175 TL harcayacağımızı düşünelim. Lpg dönüşüm sistemleri toplam maliyeti 1.600 TL olur.
Birim Benzin Tüketimi TL/km = 400 km için aracımız 29,10 lt benzin harcamış olsun. Km başına tüketim 29,10/400 den hesaplarsak 0,073 lt ve bunu 95 oktan lt fiyatı olan 3,66 TL ile çarparsak 3,66x0,073 den 0,267 TL olmuş olur.
Birim LPG Tüketimi TL/km= Yaptığımız araştırmada 300 km yol yapıldığında aracımızın 27,3 lt lpg harcayacağını tespit etmiş olalım. Km başına lpg tüketimi 27,3/300 den 0,091 lt ve bunu lpg litre fiyatı olan 1,85 TL ile çarparsak yaklaşık 0,168 TL buluruz. (Ucuz LPG Fiyatları araştırılması gereken bir konudur) .Aracımıza sıralı sistem lpg dönüşümü yaptırdığımızı düşünürsek bulduğumuz lpg tüketim tutarına ilk çalıştırmada ki benzin tüketimi dahil olması için 1,075 ile çarparız ve 0,181 buluruz.
Yılda Yapılan Yol Km/Yıl= Aracımızla yılda ortalama 17.000 km yaptığımızı düşünelim.
 
Formülde yerine koyarsak
Lpg Amortisman Katsayısı = 1.600 TL / ((0,267 TL - 0,181) x 17.000 km)
= 1.600 TL / (0,086 TL x 15.000 km)
= 1600 TL / ( 1.290 )
Lpg Amortisman Katsayısı = 1,24 olur.
 
                LPG oto gaz sistemi alımına karar verdik, lpg markaları ( Atiker, BRC, Lavato, Zavoli, Tartarini,  Prins veya diğer) arasından tercihimizi yaptık, lpg montaj servisleri arasında montajı gerçekleştirecek lpg servisini seçtik. Her ne kadar bu seçimleri yaparken kılı kırk yarmış olsak da lpg montajı esnasında dikkat edilmesi gereken hususları gözden kaçırmamalıyız.
Aracımızı lpg montajı yapılacak olan servise teslim etmeden önce montajı yapılacak olan lpg sistemi parçalarının kesinlikle yeni parçalar ve ECR-67R ve TSE standardına uygun olması konusunda uyarmalıyız. Özellikle lpg tanklarının kullanım ömrünün 10 yıl olduğu göz önünde bulundurularak lpg tankının üretim tarihini kontrol etmeliyiz.
Montajı yapılacak olan lpg tankı simit veya silindir tank olabilir ama ECR-67R ve TSE 12095 standardına uygun olmalıdır. (Silindir tank olduğunda bagajımızın küçüleceği, simit tank olduğunda da stepnesiz kalabileceğimiz dikkate alınmalıdır) Tank kapasitesini mümkün olduğunca büyük kapasiteli lpg tankı seçimi yapılmalı ve anlaşılan tankın montajı yapıldığı kontrol edilmelidir. Silindir Lpg tankı montajı esnasında bagaj içerisinde sabitleme için PVC kaplı iki adet çelik kuşakla bağlanmalı, benzin tankı arasında yalıtkan bir malzeme yok ise aralarında en az 50 mm mesafe olmalı, üzerinde bulunduğu sehpa birbirine temas etmeyecek şekilde izolasyon yapılmalı, tank ile multivalfin nominal çapları birbirine eşit olmalı, montaj multivalf üzerinde belirtilen açıda olmalıdır.
Lpg tanklarına güvenlik sebepleriyle kapasitesi kadar dolum yapılamamaktadır. LPG montajı esansında lpg seviye şamandırası ayarlanarak tankın % 80 'dan fazla dolum yapılamayacak şekilde ayarlanmaktadır. Şamandıra ayarı iyi yapılamaz ise lpg dolumu esnasında güvenliğin gerektirdiğinden daha fazla yada daha az lpg alınır. Bu sebeple şamandıra ayarının uygun yapıldığı konusunda lpg montajı esnasında uyarıda bulunulmalı ve hemen kontrol edilmelidir.
Sızdırmazlık kontrolü için az miktarda gaz alımı istenir bu kontrol bittikten ve tüm işlemler tamamlandıktan sonra lpg tankı tam doldurularak sızdırmazlık alımı ile tam dolum esnasındaki alınan lpg miktarı toplanarak toplam ayarlanan dolum kapasitesi hesaplanmış olur. Şamandıra ayarı ile lpg gösterge ayarının uyumlu olması konusunda lpg servis personelini uyarınız. ( Genelde lpg ışıklı göstergeleri ile gerçek lpg tankındaki durum birbirine uymamaktadır. Uyarınız belki nispeten daha uyumlu yapmalarını sağlayacaktır)
Sızdırmazlık kutusu ve havalandırma hortumları mutlaka monte edilmelidir. Sızdırmazlık kutusu kapağı mutlaka takılmalı, kırık ya da çatlak olmamalıdır. Havalandırma hortumları alt bacaları mutlaka takılmalıdır.· Havalandırma hortumları yırtık, kopuk, ekli olmamalı; içinden kablo vb. şeyler geçirmek amacıyla kesinlikle delinmemeli ve sızdırmazlığı sağlamak için her iki ucuna da metal kelepçe takılmalıdır. Gerek emniyet gerekse sonradan uğraşmamak için sızdırmazlık kontrolünün iyi yapıldığından emin olmalıyız.
LPG dolum ağzı kesinlikle bagaj içerisinde olmamalıdır. LPG bakır boruları üzeri PVC kaplı ve minimum 1 mm et kalınlığında olmalı, kesinlikle araç kabini veya çamurluk içerinden geçirilmemeli, araç altında en az 60 cm aralıklarda kroşelerle tutturulmalı, egzost boru, susturucu ve manifoldlarından en az 15 cm mesafede olmalıdır. Çok zorunlu durumlarda en az 5 cm yaklaşıldığında kalınlığı en az 1 mm olan yalıtkan malzeme ile yalıtılmalıdır. Regülatör gaz ayar vidası-mikser arasına üzeri çelik tel kaplı orijinal LPG hortumları takılmalıdır.
Gaz ayarı tabir edilen ve aracınız lpgli olduğunda arada bir yaptırmanız gerekecek olan işlem esnasında lpg sisteminin sağlıklı işlemesi için bazı ayarlar yapılmaktadır. Sıralı sistem lpgli araçlarda aracın motoru belli bir ısı seviyesine ulaşıncaya kadar yada belli bir süre geçinceye kadar araç benzinle çalışmakta sonrasında oto gazla çalışmaya devam etmektedir. Lpg markanızın sizin aracınız için öngördüğü sürelerin değişmesini talep etmeyin. Bu parametrelerin servisin yetkili personelinin ayarladığı şekilde olması sizin yaşayabileceğiniz sorun riskini azaltmaktadır.
Artık bazı açılardan iş işten geçmiş olsa da lpg servisinde bulunan ve gaz ayarı, bakım veya sorunları nedeniyle gelmiş diğer araç sahipleri ile konuşarak karşınıza çıkabilecek muhtemel sorunlara hazırlıklı olabilirsiniz. Unutmayın o araçların çoğunda o lpg oto gaz dönüşüm servisinde lpg montajı gerçekleştirilen araçlardı.
LPG ruhsata işletme aşamasında ve sonraki kullanım zamanında gerekeceğinden aşağıdaki belgeleri Lpg Montajı Yapan Servisten almayı unutmayın.
 
konu 10:   
Lpg'li Araç Denetimlerinde Son Durum
                Odamız kayıtlarına göre, ülkemizde LPG ile çalışan ancak dönüşümleri ruhsata tescil edilmemiş 500 bin civarında yasadışı olarak kullanılan araç bulunmaktaydı. 11.04.2005 tarihi itibarıyla Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından Odamıza yapılan Yetki Devri ile eş zamanlı olarak, Emniyet Genel Müdürlüğü yol üstü denetimlerini sıklaştırarak sorunun üzerine ciddi bir şekilde eğilmekte ve ruhsatsız araçları trafikten men etmektedir. Aynı şekilde, Karayolları Genel Müdürlüğü'ne bağlı araç muayene istasyonları, araç muayenesini yönetmeliklere uygun olarak yapmaya başlamıştır. Bu gelişmeler ve Odamızın LPG dönüşüm/montaj piyasasına ilişkin denetimleri ile birlikte, araç sahipleri standart dışı dönüşümlerin yanlışlarını giderme ve standartlar dahilindeki ilk dönüşümleri kontrol ve tescil ettirmek için gerekli işlemleri yapmaya yönelmişlerdir.
Bu olumlu gelişmeler LPG denetimlerine ilişkin rakamlara da yansımıştır. Aşağıdaki rakamlar değerlendirilirken, ilk olarak, aracın LPG' ye ilk dönüşümü sırasında veya eski sorunlu dönüşüm üzerinde yapılan tadilatın gaz sızdırma düzeneklerindeki kontrol işleminden daha uzun sürmesi gözetilmelidir. Gözetilmesi gereken ikinci husus ise, LPG'li araçlara ilişkin denetim hesaplamalarında 2 yılın toplamının alınması gerektiğidir. Zira özel araçlar iki yılda bir, ticari araçlar ise yılda bir kez periyodik kontrol yaptırmaktadırlar. Bu nedenle yapılan hesaplamaların yaklaşık değer taşıdığı gözetilmelidir.
Türkiye'deki LPG'li araç sayısı 1.500.000
Gaz Sızdırmazlık Raporu olmayan araç sayısı-2004 1.100.000 % 75
Gaz Sızdırmazlık Raporu bulunan araç sayısı-2004 400.000 % 25
Montaj Tespit Raporu araç ruhsatına işlenmiş araç sayısı-2004 1.000.000 % 67
Montaj Tespit Raporu araç ruhsatına işlenmemiş araç sayısı-2004 500.000 % 33
Gaz Sızdırmazlık Kontrolü yapılan araç sayısı-2003 169.000 % 11
Gaz Sızdırmazlık Kontrolü yapılan araç sayısı-2004 211.000 % 14
Gaz Sızdırmazlık Kontrolü yapılan toplam araç sayısı-2003/2004 379.000 % 25
Gaz Sızdırmazlık Kontrolü yapılan araç sayısı-2005 618.605 % 41
Gaz Sızdırmazlık Kontrolü yapılan toplam araç sayısı-2004/2005 829.605 % 55
2006'nın ilk 8 ayında Gaz Sızdırmazlık Kontrolü yapılan araç sayısı 406.764 % 27
Gaz Sızdırmazlık Kontrolü yapılan toplam araç sayısı-2005/2006 1.025.369 % 68
MMO' ya yetki devri yapılan 11.04.2005 tarihine kadar Montaj Tespit Raporu araç ruhsatına işlenmiş toplam araç sayısı 1.000.000 % 67
11.04.2005-01.09.2006 tarihleri arasında MMO tarafından Montaj Tespit Raporu verilen ve ruhsata işlenen araç sayısı 414.786 % 27
01.09.2006 tarihi itibarıyla Montaj Tespit Raporu ruhsata işlenmiş toplam araç sayısı 1.414.786 % 94
                Yukarıdaki verileri değerlendirdiğimizde şu sonuçlara ulaşılmaktadır:
1. 2003-2004 yıllarının Gaz Sızdırmazlık Rapor sayısı toplamı (379.000) iken, 2005-2006'da 1.025.369 araç kontrolü yapılmıştır.
2. 2003-2004 yıllarında 1.500.000 LPG'li araç içinde Gaz Sızdırmazlık Raporu verilen araç oranı % 25 iken, 2004-2005'te % 55'e, 2005-2006'da % 68'e ulaşılmıştır.
3. 2005 yılında 618.605 aracın Gaz Sızdırmazlık Testinin yapılmasıyla sağlanan iyileşme oranı % 41, 2006'da ise ilk 8 ayda 406.674 araç ile % 27, iki yıl toplamında da % 68 oranına ulaşılmıştır.
4. 2004 yılında Gaz Sızdırmazlığa ilişkin % 75 oranındaki denetimsizlik, 01.09.2006 tarihi itibarıyla % 31'e çekilmiştir.
5. Montaj Tespit Raporunda Odamıza Yetki Devri yapılan 11.04.2005 tarihinden başlayarak 2005-2006'da 414.786 araç kontrol edilmiştir. Böylece 2004 yılında % 33 oranındaki denetimsizlik % 6'ya, çekilmiştir. Bu da Yetki Devri yapılan 2005 Nisan'ından sonra % 27 oranında bir iyileşme sağlandığını göstermektedir.
6. Montaj Tespit Raporu düzenlemeye ilişkin Odamıza Yetki Devri yapılan 11.04.2005 tarihine kadar ruhsata tescilli araç oranı % 67 iken, 18 ayda bu oran % 94'e çıkarılmıştır.
7. 2006 yılının ilk 8 ayına ilişkin veriler, 2005 yılı denetim oranlarının sürdüğünü göstermektedir.

Bu göstergeler, alınan önlemler bütününün titizlikle sürdürülmesi ve kontrollerdeki artış yüzdeleri ile birlikte değerlendirildiğinde, LPG'li araçlardaki denetimsizliğin 2006-2007'de büyük oranda giderileceğini göstermektedir.
 

OTOGAZ DÖNÜŞÜMÜNDE YAPILMASI GEREKENLER

Aracınızın LPG Dönüşümünü Yaptıracağınız Yetkili Firmalarda Bulunması Gereken Özellikler:
1. Bünyesinde "Araçların LPG'ye Dönüşümü Mühendis Yetki Belgesi" sahibi yetkili Makine / Uçak Mühendisi çalıştıran,
2. Makine Mühendisleri Odasından "SMM Büro Tescil Belgesi" almış,
3. TSE'den "TSE Hizmet Yeri Yeterlilik Belgesi" almış,

Aracınızda Yapılan Yakıt Sistemi Tadilatı Sonrası Yetkili Firmadan Almanız Gereken Belgeler:
1. "Montaj Tespit Raporu"
2. Yetkili firma tarafından düzenlenmiş fatura
3. "TSE Hizmet Yeri Yeterlilik Belgesi" fotokopisi
4. "SMM Büro Tescil Belgesi" fotokopisi
5. "Araçların LPG'ye Dönüşümü Mühendis Yetki Belgesi" fotokopisi
6. "AİTM LPG Seri Tadilat Tip Onay Belgesi" fotokopisi
7. "AİTM LPG Seri Tadilat Araç Uygunluk Belgesi" fotokopisi
8. Garanti belgeleri
 
Not: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 32.Maddesi gereğince araçta yapılan her türlü tadilat 30 gün içerisinde tescili yapan kuruluşa bildirilmek zorundadır. Aracınızda yapılan tadilatı, 30 gün içerisinde mutlaka ruhsatınıza işleterek ilgili kanunlardan dolayı olan yükümlülüklerinizi yerine getirmelisiniz.
Makine Mühendisleri Odasına Verilmesi Gereken Belgeler:
1. "Montaj Tespit Raporu"
2. Yetkili firma tarafından düzenlenmiş fatura
3. "TSE Hizmet Yeri Yeterlilik Belgesi" fotokopisi
4. "SMM Büro Tescil Belgesi" fotokopisi
5. "Araçların LPG'ye Dönüşümü Mühendis Yetki Belgesi" fotokopisi
6. AİTM LPG Seri Tadilat Tip Onay Belgesi fotokopisi
7. AİTM LPG Seri Tadilat Araç Uygunluk Belgesi fotokopisi
Makine Mühendisleri Odası, fotokopiler de dahil tüm evrakları üzerinde silinti kazıntı gibi tahrifat olmadan ıslak kaşe ve imzalı ister.
Makine Mühendisleri Odası'ndan Alınması Gereken Belgeler:
1. "Montaj Tespit Raporu"nun onaylanmış nüshasını
2. LPG Gaz Sızdırmazlık Raporu'nu
3. LPG stickerını
4. LPG Ruhsatını (Bu ruhsat aracın Gaz Sızdırmazlık Raporu aldığını belgeler)
 

Periyodik Araç Muayene İstasyonlarına;

1. Vergi borcu olmadığını belirten belge
2. Muayene harcı tahsilat makbuzu aslı
3. Araç Trafik Tescil Müracaat ve İşlem Formu (EK-1 Belgesi) - (2 Adet)
4. Aracın tescil ve trafik belgesi (Ruhsatı)
5. Egzoz emisyon ölçümünün yapıldığını belirten belge
6. Gaz Sızdırmazlık Raporu
7. Muayenesi yapılacak araca ait mali sorumluluk sigortası poliçesi (Trafik sigortası)
 
Periyodik Araç Muayene İstasyonlarından;
1. Onaylanmış Araç Trafik Tescil Müracaat ve İşlem Formu (EK-1 Belgesi) - (2 Adet)
 

Aracın Kayıtlı Olduğu Trafik Tescil Bürosu'na Verilmesi Gereken Belgeler:

1) Montajı yapan yetkili firmadan alınan fatura
2) MMO' dan onaylanmış "Montaj Tespit Raporu"
3) "AİTM LPG Seri Tadilat Tip Onay Belgesi" fotokopisi
4) "AİTM LPG Seri Tadilat Araç Uygunluk Belgesi" fotokopisi
5) Aracınızı LPG' ye dönüştürdüğünüze ve bunun ruhsata işlenmesi hususunda İl Emniyet Müdürlüğü'ne hitaben yazılmış dilekçe
6) Onaylanmış Araç Trafik Tescil Müracaat ve İşlem Formu (EK-1 Belgesi) - (2 Adet)
7) Yeni tescil ve trafik belgesi(Ruhsat) (Trafik Tescil Şube veya Bürosu'ndan alınacak)
8) Eski tescil ve trafik belgesi(Ruhsat)
NOT: AİTM yönetmeliği gereği, her periyodik fenni muayene öncesi aracınıza Makine Mühendisleri Odasından Gaz Sızdırmazlık Raporu almanız ve bu raporu periyodik muayene sırasında ibraz etmeniz gerekmektedir. Aracınıza LPG dönüşüm montajı yapıldıktan sonra kullanılan malzemelerin ve yapılan montajın standartlara uygun olup olmadığını mutlaka Makine Mühendisleri Odası'na kontrol ettirin ve Montaj Tespit Raporu alın.
Son yıllarda çevre kirliliği, insanların ve diğer canlıların sağlığını tehdit eden boyutlara ulaşmıştır. Özellikle şehirlerde egzoz gazları nedeniyle hava kirliliği ve buna bağlı olarak ciddi sağlık sorunları gözlenmektedir. Bu nedenle "yaşanabilir bir dünya" için çalışmalar yürütülmekte ve yeni enerji alternatifleri araştırılmaktadır. Çünkü gelecek yıllarda karbon salınımının önemli ölçüde azaltılması hedeflenmektedir. Tüm bu durum değerlendirildiğinde, LPG'nin arzu edilen hedeflere ulaşılması için uygun bir seçenek olduğu görülmektedir. Çünkü LPG birçok özelliğiyle doğaya ve çevreye duyarlı, insan sağlığına zarar vermeyen bir yakıt olarak öne çıkmaktadır.
 

Montaj Tespit Raporu

Lpg Montajı yapan Yetkili Servis tarafından düzenlenmiş Fatura
Araçların Lpgye Dönşüm Mühendis Yetki Belgesi fotokopisi
TSE Hizmet Yeri Yeterlilik Belgesi fotokopisi
SMM Büro Tescil Belgesi fotokopisi
AİTM LPG Seri Tadilat Tip Onay Belgesi fotokopisi
AİTM LPG Seri Tadilat Araç Uygunluk Belgesi fotokopisi
Garanti Belgeleri

SIRALI SİSTEM NEDİR?

Sıralı sistem lpg dönüşüm cihazları imalatçılarının bu sektörde gelmiş olduğu en son teknoloji noktasıdır. Sıralı sistem kendi başına komple orijinal bir yakıt sistemidir.
Yeni jenerasyon elektronik enjeksiyonlu tüm araçlarda uygulanan bu sistem tamamen bilgisayar kontrollü olup diğer dönüşüm sistemleri ile her yönü ile farklıdır. Sıralı sistem lpg dönüşüm ekipmanları arasında ECU adı verilen sisteme özel elektronik kontrol ünitesi ve buna bağlı olarak çalışan motorunuzun her bir silindiri için ayrı ayrı gaz enjektörleri mevcuttur. Bu enjektörler sıralı sistemin en büyük özelliğidir. Benzinli sistemde enjektörlü olan aracınız gazlı sistemde de enjektörlü çalışmaktadır.

SIRALI SİSTEM NEDİR?

 Lpg tankında sıvı fazda bulunan yakıt ilk aşamada bir emniyet ve filtre elemanı olan gaz kesiciye gelerek filtre edilir, buradan çıkan lpg gazı voparizatör (beyin) den geçerek gaz fazına ulaşır ve ikinci bir filtrede filtre edildikten sonra gaz enjektör kütüğüne girerek her bir enjektöre ECU tarafından belirlenen miktarda gaz pulvarize eder.
Emme manifoltlarının yanma odalarına en yakın yerlerinden nozullar ile enjekte edilen lpg gazı maksimum verimde yanma odasında yanar ve neredeyse benzinli sistemin performansına ulaşılır.
Sistem, motor benzin ile çalışırken sağladığı çalışma disiplinini ve düzenini ECU sayesinde lpg de de yakalamaktadır.
Sonuca bakıldığında böyle bir performansta %50 ila %60 arasında maddi tasarruf sağlamaktayız.
Bilinçli bir işçilikle , orijinal ekipmanlar ile yapılacak olan bir sıralı sistem lpg dönüşümünün aracınıza hiç bir yan etkisi olmayacağı gibi aracınız yeni ve problemsiz ikinci bir yakıt sistemine sahip olacaktır.

DÜNYADA KULLANIMI

Japonya/Tokyo'da 1980 yılından bu yana ticari taksilerde kullanımı zorunludur.
 İtalya'da LPG. dönüşümü yaptıran araçlar 3 yıl vergiden muaf tutulmaktadır. Ayrıca aşırı hava kirliliği olan günlerde ve bölgelerde uygulanan trafiğe çıkma yasağı LPG. kullanan araçlara uygulanmamaktadır.

Belçika'da LPG. kullanımından vergi alınmamaktadır.
Hollanda'da LPG. kullanımı 1955 yılından beri teşvik edilmektedir.
 Avustralya'da 1992 yılından beri LPG. kullanıcılarına 5 yıllık vergi muafiyeti uygulanmaktadır

GAZLI LPG SİSTEM MOTORA ZARAR VERİR Mİ?

 Gaz (LPG) Yandıktan sonra silindirlerde artık bırakmaz.
 Silindirdeki yağ filminin yırtılması söz konusu olmadığından, motor parçalarının ömrü uzar. Onarım harcamaları azalır.
 Yanmanın tam yanmaya çok yaklaşması, hava kirlenmesinde azalma sağlar.

GÜVENLİ PEKİ NASIL?

         LPG, renksiz, kokusuz, yanıcı ve parlayıcı özelliğe sahiptir. Gaz kaçaklarının anlaşılabilmesi için LPG merkaptanlar ile sonradan kokulandırılır. Bu sayede gaz kaçakları hemen tespit edilebilir.
Otogaz araç depoları karbon çelikten yapılmıştır, bu nedenle benzin ve diğer yakıt tanklarına göre 20 kat daha dayanıklıdır.

Günümüzde otogaz tankları özel bir yapıya sahiptir. Likit doluluk oranı % 80'e ulaştığında sistem otomatik olarak kapanır ve böylece sıcaklık değişikliklerinden kaynaklanabilecek muhtemel bir gaz sızıntısı önlenmiş olur.
Otogazla ilgili her aşamada uyulan birçok uluslararası standart vardır:
- Dönüşümler için TS 12095-1 EN 12805:2004,TS 12095-2 EN12806:2004 ve TSE ECE R 67:2001
- Otogaz kalitesi için TS EN 589
- İstasyon kurulumları için TS 11939, TS 1446, TS 1449

lPG KULLANIMININ BAŞLANGICI

        Otomotiv sektöründe petrole alternatif enerji kaynağı arayışları 1930'lu yıllarda LPG'nin araçlarda yakıt olarak kullanımını gündeme getirmiştir. Özellikle kolay bulunması, ekonomik olması ve diğer yakıtlara oranla çevreyi daha az kirletici özellikte olması nedeni ile dünyada birçok ülke otomobillerde LPG kullanımını özendirerek yaygınlaştırmıştır. Günümüzde İtalya, Hollanda, Fransa, Belçika, Japonya, Avusturya, Amerika ve dünyanın pek çok ülkesinde LPG yakıt olarak otomobillerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Yukarıda belirtilen özelliklerinden ötürü LPG, 1985'ten sonra bizde de otomobillerde yaygın bir şekilde alternatif yakıt olarak kullanılmaya başlanmıştır. Ancak LPG'nin yanıcı ve patlayıcı bir gaz olması LPG dönüşüm sistemlerinde güvenliği ve denetimi ön plana çıkarmıştır.

lPG KULLANIMININ BAŞLANGICI

Araçların LPG' ye dönüşümünden başlayıp bakım ve periyodik kontrol süreçlerini içermesi gereken denetimin yeterince sağlanamaması nedeniyle geçen yılın ilk yarısında basına yansıyan kazalardan da anlaşılacağı üzere kullanıcıların doğru bir şekilde bilgilendirilmesi önem taşımaktadır.
            1995-1998 arası uygulama Ülkemizde araçların can ve mal güvenliği açısından denetimi, 13.10.1983 tarihinde kabul edilen 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile düzenlenmiştir. Yasanın 5. maddesinde araçların tescil işlemlerini yapma ve denetleme görevi Emniyet Genel Müdürlüğü'ne; tescilli araçların fenni muayenelerini yapmak görevi de 7. madde ile Karayolları Genel Müdürlüğü?ne verilmiştir. Yasanın 32. maddesinde, araçlardaki her türlü tadilatın Emniyet Genel Müdürlüğünce trafik tesciline işlenmesi zorunlu tutulmuştur. Aynı yasanın 29. maddesinde araçların yapım ve tadilatlarına ilişkin esasların belirlenmesi ve bununla ilgili yönetmeliklerin çıkarılmasında Sanayi ve Ticaret Bakanlığı yetkili kılınmıştır. Araçların LPG' ye dönüştürülmesi işlemi, araç üzerinde yapılan bir tadilattır. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından çıkarılan ve 29.06.1995 tarih ve 22328 sayılı Resmi Gazetede de yayımlanan 'Araçların İmal, Tadil ve Montajı (AİTM) Hakkında Yönetmeliğin 119. Maddesine Bir Alt Bent Eklenmesine Dair Yönetmelikle ülkemizde araçların LPG' ye dönüşümü yasal olarak başlamıştır. Yönetmeliğin yürürlüğe girmesi ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığından 'İmalat Yeterlilik Belgesi' alan firmalar araçlarda LPG dönüşümüne başlamıştır. Bakanlıkça herhangi bir denetim mekanizmasının oluşturulmadığı 1995?1998 yılları arasında yaklaşık 300 bin araç LPG?ye dönüştürülmüştür. Büyük bir kısmı, mühendis istihdam etmeyen yetkisiz firmalarca, standart dışı malzemelerle, projesiz olarak dönüştürülen bu araçlar günümüzde olduğu gibi o dönemde de kamu vicdanını yaralayan birçok ölümlü kazaya neden olmuştur. 1998-2000 arası: Sektör denetim altına alınıyor Konuya ilişkin, Sanayi ve Ticaret bakanlığı ile yapmış olduğumuz görüşmeler sonucu, LPG sektörünün denetim altına alınması amacıyla, LPG araç dönüşümü yapan firmalara 'İmalat Yeterlilik Belgesi' verilmesi ile mühendislere 'Mühendis Yetki Belgesi' verilmesine ilişkin 05.03.1998 tarihinde imzalanan bir protokolle Odamıza yetki verilmişti. Bu yetkilendirmeden sonra Odamızca sektörde çalışan mühendisler eğitime tabi tutularak belgelendirilmiş ve ayrıca LPG araç dönüşümü yapan firmaların kayıtları Odamızca tutulmaya başlanmıştır. Bu süreçte konunun taraflarıyla sürekli toplantılar yapılarak gerekli denetim mekanizması oluşturulmuş, LPG' ye dönüşen araçların son kontrolleri Odamız tarafından eğitilmiş personelce yapılmıştır. Protokolün yürürlükte olduğu 05.03.1998-27.12.1999 döneminde dönüşümü yapılan her araç tek tek Odamız tarafından kontrol edilerek Montaj Tespit Raporu Oda teknik elemanlarınca düzenlendi. Yine bu uygulamayla firmada çalışan mühendisin herhangi bir sicil cezası alıp almadığı, firmada halen istihdam edilip edilmediği, kontrol edilmekte, aktif bir mesleki denetim hizmeti verilmekte idi. Bundan dolayıdır ki, Odamız gözetiminde bu dönemde dönüştürülmüş 183.490 araçta bugüne değin hiçbir sorun yaşanmamıştır.
Bu arada LPG araç dönüşümü yapan firma sayısı 18 ayda 30lardan 454e çıkarılmış, bu firmaların Oda eğitim programlarından geçerek belgelendirilen makine mühendisi çalıştırması sağlanmıştır.
27.12.1999 tarihinde ise protokol Bakanlıkça tek yanlı olarak feshedilmiştir.
           2000-2004/5 arası: Denetimsizlik yayılıyor, yılların birikimi artık ciddi bir toplumsal sorun oluşturuyor. Bu fesih işleminden sonra sektörün denetim ve kontrolü, sektörde faaliyet gösteren ve giderek denetimsiz kalan firmalara bırakılmıştır. Bu uygulama sonucu ülkeye kaçak LPG KİT'i ve malzeme girişi ile standartlar dışı yerli üretim artmış, yasal olmayan LPG araç dönüşümleri başlamış, haksız rekabet koşulları yaratılmış, yetkili mühendis istihdamı azalmış; sektörde disiplinsizlik ve denetimsizlik had safhaya ulaşmıştır. Yine bu süreçte oluşturulan haksız rekabet ortamının bir sonucu olarak LPG araç dönüşümü yapan yetkili firma sayısı Odamız kayıtlarına göre 2004 yılı sonu itibarıyla 231'e düşmüştür. Yani sektörde standart dışı ithalat, üretim ve satış oranı yükselmiştir. LPG KİT'i satan firmalardan aldığımız bilgilere göre, protokolün feshinden sonra (yaklaşık 4 dört yılda) 1 milyon civarında araç LPG' ye dönüştürülmüş olup bu dönüşümlerin büyük bir çoğunluğu mühendis çalıştırmayan yetkisiz firmalarca gerçekleştirilmiştir. Bu denetimsiz ortam nedeniyledir ki, ülkemizde şöyle vahim bir tablo ortaya çıkmıştı:Bu dönemde trafikteki 10 milyonun üzerindeki aracın 1,5 milyonu LPG'li olup, 1 milyona yakınının LPG' ye dönüşümü araç ruhsatına işlenmiş, yaklaşık 500 bin aracın (% 33?ünün) LPG dönüşümleri ise ruhsatlarına işlenmemişti. Bu araçlar kayıt altında olmadığından hem Montaj Tespit Raporu hem de Gaz Sızdırmazlık Raporu bulunmamaktaydı.Gaz sızdırmazlık testi açısından ise, 1,5 milyon LPG'li araçtan 1.100.000'i (% 75) Gaz Sızdırmazlık Raporu bulunmaksızın riskli ve tehlikeli bir şekilde trafikte seyretmekteydi.
         2000-2004/5 arası uygulamalarda yetkiler ve piyasadaki denetimsizlik Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nın yayınladığı AİTM Yönetmeliği uyarınca araçların 'periyodik muayeneleri' öncesi muayene istasyonlarınca istenmesi gereken Gaz Sızdırmazlık Raporlarını düzenleme yetkisi Makine Mühendisleri Odası'na ve Otomotiv Ana Bilim Dalı bulunan üniversiteler ile TSE'ye verilmiştir. Ancak pratikte bu hizmet, ülke çapındaki yaygın örgütlülüğü itibarıyla fiilen Odamız tarafından verilmektedir. Bu dönemde LPG'li araçların Gaz Sızdırmazlık Raporu, Odamız tarafından düzenleniyor; ancak araçların LPG' ye ilk dönüşümüne ilişkin Montaj Tespit Raporu piyasada serbestçe düzenlenebildiğinden standartlara uygun dönüşümü yapılmayan araçlar trafikte sorun yaratıyordu.
Odamız 2003 ve 2004 yıllarında, Türkiye genelinde 105 noktada 379 bin araca Gaz Sızdırmazlık Belgesi vermiştir. Odamızca araçların Gaz Sızdırmazlığı kontrol edilirken, dönüşümün teknik ve standartlara uygunluk durumu Odamızda çalışan ve konu hakkında eğitilmiş makine mühendislerince incelenmekte, uygun olmayan araçlara belge düzenlenmemektedir. Yine bu nedenledir ki, Odamızca Gaz Sızdırmazlık Raporu düzenlenen araçlarda hiçbir sorun yaşanmamıştır.
Araçlarda LPG dönüşümü için TSE'den 'İşyeri Hizmet Yeterlilik Belgesi' ile 'İmalat Yeterlilik Belgesi' almış firmaların Odamızdan 'Serbest Mühendislik ve Müşavirlik Belgesi' (SMM) alması ve Odamızca düzenlenen eğitim ve sınav sonucu 'Araçların LPG' ye Dönüşümü Mühendis Yetki Belgesi' almış bir makine mühendisi çalıştırması zorunludur. Ancak bu koşulları sağlayan firmalar, araçlar üzerinde LPG uygulama ve tadilatı yapabilmektedir. Fakat dönüştürülen bu araçların son kontrolünde hiçbir kamusal denetim yapılmamakta; dönüşümü yapan firma ve firmada çalışan mühendisin birlikte düzenlediği 'Montaj Tespit Raporu' ve 'Karayolu Uygunluk Belgesi' dönüşümün araç ruhsatına tescil edilmesinde yeterli sayılmaktaydı.
Geçmişte dönüştürülmüş ve büyük bir çoğunluğu standart dışı olan birçok araca firmalarca 'Montaj Tespit Raporu' ve istenen diğer belgeler düzenlenerek bu araçlar sözde 'yasal statü'ye kavuşturulmaktaydı. Sorun öyle büyük bir boyuta ulaşmıştı ki, birçok firma başka illerde tescilli ve hiç görmediği çok sayıda araca ticari kaygılarla belge düzenliyordu. Yani dönüşümü yapan firma yaptığı işin 'standartlara, ilim ve fen kurallarına uygun olduğunu, standartlara uygun malzeme kullanıldığını, dönüştürdüğü aracın gaz sızdırmadığını' beyan etmekte, kendi yaptığı işe kendisi onay vermekteydi. Dönüştürülen araçların son kontrolünde hiçbir kamusal denetimin yapılmadığı, böylesi bir boşluk ortamında, standart dışı dönüştürülen araçların yol açtığı kazalardan dolayı birçok insanımız yaşamını yitirmiş, yaralanmış ve trilyonlarca lira maddi kayıp oluşuyordu. Öte yandan TSE'den 'İmalat Yeterlilik Belgesi' almış; ancak Odamızdan 'Büro Tescil Belgesi' almamış ve yetkili mühendis çalıştırmayan 90 firmanın piyasada faaliyet gösterdiği Odamızca tespit edilmişti. Sonuçta toplumun can ve mal güvenliğinin tehlikeye atılmasına devam edilmekteydi. Bu araçların ciddi bir tehlike oluşturduğu, önlem alınmazsa gelecekte daha da vahim tablolarla karşılaşacağımız açıktı. Geçmişteki uygulamalar, kısaca; 1. Dönüşüm yapan firmalar ve sektör üzerinde kamu denetimi bulunmaması,2. Karayolları araç muayene istasyonlarının muayeneye gelen LPG'li araçların muayenesinde kusur ve ihmallerinin bulunması,3. Trafik denetimlerinde, dönüşüm ihlallerinin denetim konusu olarak görülmemesi, sorunlarını yaratıyordu.

lPG KULLANIMININ BAŞLANGICI lPG KULLANIMININ BAŞLANGICI lPG KULLANIMININ BAŞLANGICI lPG KULLANIMININ BAŞLANGICI lPG KULLANIMININ BAŞLANGICI